Rondleiding op Tongelaar

Augustus 2026 | Corné Verschuren
Foto's: John Smits

Elke tweede zondag van de maand kunnen mensen met een visuele beperking samen met een natuurgids op pad over het Landgoed Tongelaar in Mill. In deze fraaie natuuromgeving is nog veel te horen, ruiken en voelen. Bij deze bijzondere wandeling is er plaats voor vijf mensen met een visuele beperking. Ook de persoonlijke begeleider van de blinden en slechtzienden mag deelnemen aan de wandeling. Jo van Gemert van Brabants Landschap begeleidt de wandeling.

Op 10 mei werd als proef een zintuigenwandeling op het landgoed gehouden waarbij de rollen waren omgekeerd. Hans Kuijten (blind) uit Nuenen en Louis Selten (slechtziend) uit Mill fungeerden toen als gids voor goedziende wandelaars. Het duo werd bijgestaan door Van Gemert. Bij die wandeling sloot ook De Stem van Grave aan.

Het idee voor de zintuigenwandeling met blinden en slechtzienden is in de afgelopen twee jaar tot stand gekomen na diverse proefwandelingen, workshops en het uitwisselen van ideeën. Jo van Gemert: “Hans en Louis ervaren de natuur op hun eigen manier. In de natuur zetten ze hun zintuigen aan het werk om anderen ook de schoonheid van het gebied te laten ontdekken.”

Andere sfeer
Van Gemert: “Het is hier een stiltegebied. Er is veel te horen, ruiken en voelen. Het is niet alleen een bos. Het is mooi om vandaag (red. 10 mei), tijdens deze speciale editie de rollen om te draaien: ziende mensen zijn soms vergeten hoe mooi de natuur kan zijn. Maar als je je ogen sluit raak je in een andere sfeer.”

Boerenafkomst
Louis Selten en Hans Kuijten zijn beiden van boerenafkomst. Hans: “Mensen hebben tegenwoordig nergens meer tijd voor. Ze zijn alleen maar aan het jakkeren. Laat tijdens deze wandeling de natuurgeluiden hun gang gaan. Het geeft rust in je hoofd.”
Na het advies van Hans zet de groep wandelaars bij het kasteel Tongelaar zich in beweging. Bij een paardenkastanjeboom knipt Van Gemert een takje van de boom. “Vanwege hun helende werking werden de zachte bladeren en sappen vroeger gemalen en gebruikt voor dieren met darmproblemen. Voor mensen wordt het kastanje-extract nog steeds gebruikt in verzorgingsproducten, zoals bij het merk Badedas.” Hans onderbreekt Jo als hij op de achtergrond een kikker hoort kwaken. “Dat betekent dat we ook dicht bij een waterplas zijn”, zegt Kuijten.

Look-zonder-look
De groep wandelt verder. Op het eerste gedeelte van de wandeling wordt de groep vanachter het prikkeldraad gevolgd door een twintigtal nieuwsgierige kalveren. “Eerder dit jaar kwamen deze kalveren voor het eerst in de wei. Ze waren toen door het dolle heen. We moesten zelfs enkele uitgebroken kalveren vangen”, vertelt Jo.
Even verder knipt natuurgids Jo enkele bladeren van een look-zonder-look plant. “Dit is familie van de ui. Door de bladeren te scheuren en te wrijven komt een zachte uiengeur vrij”, legt hij uit.

Ruisen van bladeren
Tijdens de wandeling steekt een flinke wind op. Louis hoort aan het ruisen van de bladeren welke boom voor hem staat. “Dit is een flinke populier. De steeltjes van de bladeren zijn driehoekig. Daardoor maken ze bij wind veel geruis. Later in het jaar wordt dat geluid zelfs nog intenser,” beschrijft Louis.
Op het perenlaantje loopt het gezelschap voorbij een zichtbaar gehavende boom. Van Gemert: “Deze boom is zeker 140 jaar oud. Je zou het niet zeggen, maar deze boom is na al die jaren nog steeds vruchtdragend. In de jaren 60 oogstte het concern Jonker Fris hier nog peren voor de fruitproductie. Tegenwoordig worden de peren door mensen uit Mill geplukt.”

Poeplucht
Bij een van de perenbomen is een ondergronds toilet voor dassen. Louis: “Je kunt het ruiken aan een penetrante poeplucht. Dassen graven kuiltjes waarin ze hun ontlasting doen. De kuiltjes worden niet dichtgemaakt. Dit is een van de geursporen waarmee de das zijn leefgebied afzet. Het is een nachtdier. Om te overleven gaat de das in het donker op jacht naar voedsel.”

Fluitconcert
Tijdens de wandeling is op de achtergrond een ‘fluitconcert’ van verschillende vogels te horen. Sommige deelnemers aan de wandeling zetten op hun telefoon de app Merlin aan. De wandelaars sporen zo tien vogels op: een pimpelmees, winterkoninkje, merel, tuinfluiter, roodborst, spreeuw, zwartkop, tjiftjaf, koolmees en een vink. Hans: “Sommige vogels schijnen elkaar ook te kunnen waarschuwen voor gevaar.”  

Oh’s en ah’s
Dan klinken er uit de groep enkele oh’s en ah’s. Een van de wandelaars heeft in een boom een jonge bosuil gespot. Het dier zit op een tak en wacht totdat hij of zij kan uitvliegen. “Dit heb ik als natuurgids niet eerder meegemaakt”, zegt Jo. “Een bosuil hoor je alleen ’s nachts. Overdag zit hij voornamelijk in zijn hol in de boom. Hij wordt gevoed door oudere uilen. Valt een jonge bosuil uit een boom, dan klimt het diertje zelfstandig weer in zijn hol. Wachten totdat ze kan uitvliegen.”

Elke tweede zondag van de maand is op Landgoed Tongelaar in Mill een speciale wandeling voor mensen met een visuele beperking. Aan de wandeling kunnen tien mensen deelnemen: vijf mensen met een visuele beperking, die ieder hun eigen begeleider meenemen.  
Alle informatie over de zintuiglijke wandelingen voor blinden en slechtzienden vind je op deze pagina: www.brabantslandschap.nl/zintuiglijke-wandelingen
De wandelingen zijn gratis, maar aanmelden is verplicht vanwege de kleine groepsgrootte.